Alfabeto vèneto


Alfabeto vèneto

Koniugador de i vèrbiSilabadorIntivador de le varianti (novo!)Konvertidor de mexure

 

1. Vokali e on fià de konsonanti sénplisi.

/a/ /b/ /t͡ʃ/ /d/ /ð/ /e/ /ɛ/ /f/ /g/ /i/ /j/ /d͡ʒ/ /k/ /l/ /ʎ̞˞, ʟ̟̞˞/ /m/ /n/ /ɲ/ /o/ /ɔ/ /p/ /r/ /s/ /t/ /θ/ /u/ /v/ /w/ /z/
a b d é è f i l m n ó ò p r s t u v
e o

2. Par analoxía ko x etimolòxega e par no far skonfuxion ko difarenti leture de ‘l italian (se se doparase la z).

/a/ /b/ /t͡ʃ/ /d/ /ð/ /e/ /ɛ/ /f/ /g/ /i/ /j/ /d͡ʒ/ /k/ /l/ /ʎ̞˞, ʟ̟̞˞/ /m/ /n/ /ɲ/ /o/ /ɔ/ /p/ /r/ /s/ /t/ /θ/ /u/ /v/ /w/ /z/
a b d é è f i l m n ó ò p r s t u v x
e o

3. Èle evanesente, ko h diakrítega. In ŧèrte varianti, intra vokali, la èle la é evanesente (ge n’ é na règola).

    Okluxiva dental sonòra, ko h diakrítega; kuà se pòl doparar la đ anka par somejanŧa ko d, ke ŧèrte varianti la dopara al pòsto de đ.

Par analoxía ko dh se à la th.

/a/ /b/ /t͡ʃ/ /d/ /ð/ /e/ /ɛ/ /f/ /g/ /i/ /j/ /d͡ʒ/ /k/ /l/ /ʎ̞˞, ʟ̟̞˞/ /m/ /n/ /ɲ/ /o/ /ɔ/ /p/ /r/ /s/ /t/ /θ/ /u/ /v/ /w/ /z/
a b d đ é è f i l ƚ m n ó ò p r s t ŧ u v x
dh e lh o th

4. Par /j/ la và ben la j parké anka in altre lengue la pòl ‘ver el steso sòn ke ‘l à in ŧèrte varianti de ‘l veneto.

/a/ /b/ /t͡ʃ/ /d/ /ð/ /e/ /ɛ/ /f/ /g/ /i/ /j/ /d͡ʒ/ /k/ /l/ /ʎ̞˞, ʟ̟̞˞/ /m/ /n/ /ɲ/ /o/ /ɔ/ /p/ /r/ /s/ /t/ /θ/ /u/ /v/ /w/ /z/
a b d đ é è f i j l ƚ m n ó ò p r s t ŧ u v x
dh e lh o th

5. Intra vokali e in prinŧipio de paròla la /j/ la pòl ‘ver na realiđaŧion e na letura difarente in ŧèrte varianti: konvièn doparar on grafèma a pòsta (ge n’ é na règola). Par analoxía ko ƚ se à ɉ, ko h diakrítega.

/a/ /b/ /t͡ʃ/ /d/ /ð/ /e/ /ɛ/ /f/ /g/ /i/ /j/ /d͡ʒ/ /k/ /l/ /ʎ̞˞, ʟ̟̞˞/ /m/ /n/ /ɲ/ /o/ /ɔ/ /p/ /r/ /s/ /t/ /θ/ /u/ /v/ /w/ /z/
a b d đ é è f i j ɉ l ƚ m n ó ò p r s t ŧ u v x
dh e jh lh o th

6. Par somejanŧa de sòni se à le i (ge n’ é na règola par destregarla da la j) e u par /j/ e /w/.

    In ŧèrte varianti on alòfono de la /w/ el pòl somejar a na o /ó/.

/a/ /b/ /t͡ʃ/ /d/ /ð/ /e/ /ɛ/ /f/ /g/ /i/ /j/ /d͡ʒ/ /k/ /l/ /ʎ̞˞, ʟ̟̞˞/ /m/ /n/ /ɲ/ /o/ /ɔ/ /p/ /r/ /s/ /t/ /θ/ /u/ /v/ /w/ /z/
a b d đ é è f i j (i) ɉ l ƚ m n ó ò p r s t ŧ u v (u/o) x
dh e jh lh o th

7. Par vèñer inkontro anka a i vèneti migrài in paexi ispanòfoni se dopara la ñ, ko h diakrítega.

/a/ /b/ /t͡ʃ/ /d/ /ð/ /e/ /ɛ/ /f/ /g/ /i/ /j/ /d͡ʒ/ /k/ /l/ /ʎ̞˞, ʟ̟̞˞/ /m/ /n/ /ɲ/ /o/ /ɔ/ /p/ /r/ /s/ /t/ /θ/ /u/ /v/ /w/ /z/
a b d đ é è f i j (i) ɉ l ƚ m n ñ ó ò p r s t ŧ u v (u/o) x
dh e jh lh nh o th

8. Senpre par senplefegar se pòl doparar i grafèmi c/k e g par un sòn solke (sikome ke ge n’ é đà ɉ par /ǧ/).

/a/ /b/ /t͡ʃ/ /d/ /ð/ /e/ /ɛ/ /f/ /g/ /i/ /j/ /d͡ʒ/ /k/ /l/ /ʎ̞˞, ʟ̟̞˞/ /m/ /n/ /ɲ/ /o/ /ɔ/ /p/ /r/ /s/ /t/ /θ/ /u/ /v/ /w/ /z/
a b c d đ é è f g i j (i) ɉ k l ƚ m n ñ ó ò p r s t ŧ u v (u/o) x
dh e jh lh nh o th

9. Fine.

/a/ /b/ /t͡ʃ/ /d/ /ð/ /e/ /ɛ/ /f/ /g/ /i/ /j/ /d͡ʒ/ /k/ /l/ /ʎ̞˞, ʟ̟̞˞/ /m/ /n/ /ɲ/ /o/ /ɔ/ /p/ /r/ /s/ /t/ /θ/ /u/ /v/ /w/ /z/
a b c d (đ) đ é è f g i j (i) ɉ (j) k l ƚ (l) m n ñ ó ò p r s (ŧ) t ŧ u v (u/o) x (đ)
dh e jh lh nh o th

‘L alfabeto konplèto ‘l é.

a b c d đ é è f g h i j ɉ k l ƚ m n ñ ó ò p r s t ŧ u v x
dh e jh lh nh o th

Ko on rapòrto fonèma/grafèma, par ‘l alfabeto konplèto, de 28/29 (96.6%), uno tra i pi alti intra tute le lengue de ‘l mondo (italian: 30/37 – 81.1%, spañòl: 24/32 – 75.0%, todesko: 37/67 – 55.2%, franŧexe: 35/190 – 18.4%, inglexe: 44/251 – 17.5%).

 

 

B /b/

La naxal ke ge pòl ‘ndar vanti la é la n solke.
Ex. barba, skanbiar, brèspa, bixnént, bursolòt.

 

C /t͡ʃ/

Doparàa vanti de na vokal e in koa de paròla.
Se kata el scapo ci vanti vokal sol kó la i la é asentàa, e kuindi ko valor de vokal (invecío).
Ex. òco, caro, maca, reca, tòc, pèc.

Se rekòrda ke le konsonanti sc le à da díxerse kome do fonèmi separài.
Ex. masco, scenxa, scantixo, scòpo, scòna.

 

D /d/

In sèrte varianti se pòl ‘ver on desfanto kó la se kata tra vokali (poder > poer, fradèl > fraèl > (pav.) frèl, rivadi > rivài).
In altre se pòl katarla aspiràa e skríta dh: in prinsipio de paròla, tra vokali (anka sentàtegi kome in: i dhei, mi dhòrme), e drio r, kó la é seguía da vokal (fredhe, stradha, krédhar, verdhést).
Ex. doparar.

 

Đ/Dh /ð, d͡z/

El son ‘l é símil al ‘th’ de ‘l en. ‘father’ [‘fa:ðə*].
Intra sèrte varianti de ‘l scapo de ‘l fel.-bel. e baso pad., intra vokali, el pòl ‘ver el son de /d͡z/, e ‘tei altri kaxi se pòl katarla skrita (e dita) kome d (denòco, piànder, pèdo, mèdo).
In altre varianti, ke no le à sto son, la vièn skrita (o lèta) kome x.
‘L é doparàa, par sòlito, inté le dexinense -iđàr.
Ex. orđo, sorđe, piànđer, vèrđer, đenđive, lanpiđar, kađòt, đèrđa, đent, đónta, đenòco, đerman, đogar, kalíđene, xgrénđer.

 

F /f/

In sèrte varianti de ‘l fel.-bel. (pagòt) e seg., vanti vokal, la deventa aspiràa, a mèxa via tra na ‘phi’ /ph/ grèga e ‘l ‘ph’ /p͡f/ todesko, e la pòl vèñer skrita fh.
Ex. finko, fiap, foliskar, fhémena, fhorèsto, fhormài, fhursi, xgranfho.

 

G /ɡ/

Ex. gato, gualivo, gòto, pèrsegi, górna.

Le konsonanti gl le à da díxerse kome do fonèmi separài.
Ex. gladiator, anglekan, gliserina, glòria, glukòxio.

 

I /i, j/

La i ko valor de konsonante la vièn doparàa drio de na konsonante e vanti de na vokal.
Ex. intimèla, inberlar, inkalmo, inmanegar, pien.

 

J /j/

Doparàa vanti de na vokal; la konsonante ke se pòl katar vanti de kuesta l’ é par sòlito n, r, l, x (via el prefiso (de)x).
Se pòl katarla skrita (o lèta) kome ɉ, in partikolar ‘te la variante lag., senpre, o anka, in sèrte altre kome el liv., solke in prinsipio de paròla o drio konsonante.
Ex. jèri, jutar, ajo, mujèr, jarin.

 

Ɉ/Jh /d͡ʒ/

La vièn doparàa intéi stesi kaxi de la j.
Se kata el scapo ɉi vanti vokal sol kó la i la é asentàa, e kuindi ko valor de vokal (boɉío).
Ex. ɉémo, ɉara, baɉiɉi, xɉonfo, xɉoŧar, onɉa, inɉòter, inɉotir.

 

K /k/

In sèrte varianti de seg. e cip., in koa de paròla, la deventa aspiràa.
Ex. pèka, karèga, kuando, tòk.

 

L /l/

In sèrte varianti in prinsipio de paròla e tra vokali la à valor evanesente, e in sto kaxo se pòl skríverla (e lèxerla) anka kome ƚ.
Ex. molton, bígol, artilièr.

 

Ƚ/Lh /ʎ̞˞, ʟ̟̞˞/

Ex. ƚate, baƚa.

 

N /n/

La é la naxal ke la pòl ‘ndar vanti b e p.
Ex. napia, ànara, ponaro.

 

Ñ/Nh /ɲ/

Doparàa vanti de na vokal e in koa de paròla.
Se kata el scapo ñi vanti vokal sol kó la i la é asentàa, e kuindi ko valor de vokal (konpañía ◊◊ ma konpàña).
Ex. ñaro, ñàñara, ñèl.

 

P /p/

La naxal ke ge pòl ‘ndar vanti la é la n solke.
In sèrte varianti de seg. e cip., in koa de paròla, la deventa aspiràa.
Ex. despèrder, popà, kanpo, kop.

 

S /s/

Doparàa in prinsipio de paròla, drio konsonante, o anka vanti de na konsonante sorda, ke le sería f, c, p, k, t (sfexa, fisco, spénđer, deskuxir, despetar), e in koa de paròla (fornàs, fis, gardús, i(n)stés, panigas).
Ex. baston, sàlgaro, sòto, masa, rusar.

Se rekòrda ke le konsonanti sc le à da díxerse kome do fonèmi separài.
Ex. masco, scenxa, scantixo, scòpo, scòna.

 

T /t/

In sèrte varianti de seg. e cip., in koa de paròla, la deventa aspiràa.
Ex. butiro, gato, mat.

 

Ŧ/Th /θ, t͡s/

El son ‘l é símil al ‘th’ de ‘l en. ‘thin’ [‘θin], ma in sèrte varianti de ‘l scapo de ‘l fel.-bel. e de ‘l baso pad. el pòl ‘ver el son de /t͡s/.
In altre ankora, ke no le à sto son, la vièn skrita (e lèta) kome s.
‘L é doparàa, par sòlito, in poxision postònega drio n, r, l (ma àrđere, romanxo, evk), e inté le dexinense -V(n)ŧ(i)V, -ŧiónV.
Ex. ŧavata, ŧinkue, fòrŧa, piaŧa, ŧanka, ŧelegato, ŧé(g)ola, graŧia, naŧion, faŧolet, nòŧe.

 

U /u, w/

La u konsonante la vièn doparàa drio na konsonante e vanti de na vokal ke ge fà ditongo insenbre.
Intel vith. se pòl ‘ver na pronunsia de la /w/ kome se la fuse na o saràa e ‘lora se podarà katar forme de la sòrte koando, lengoa.
Ex. dudolèr, kuatro, akua, guantièra.

 

V /v/

Par sòlito se à on desfanto kó la se kata in prinsipio de paròla e tra vokali rente de una débole (kavín > kaín, savér > saér, savéva > saéa, podéva > poéa, avón > aón).
Ex. ava, vaka, vòvo.

 

X /z/

Doparàa in prinsipio de paròla, par sòlito tra vokali, e vanti konsonante kó la é sonòra o anka s, ke le sería s, v, ɉ, b, g, d, l, m, ñ, n, r, j (dixsète, xvegrar, xɉonfo, xbaro, xgrafar, xdentegà, xlimegoxo, xmara, xñapa, xnaxar, xradixar), e in koa de paròla (bux, krox, nox, radix).
Ex. piaxe, Dòxe, luxe, dixe.

Annunci

Rispondi

Inserisci i tuoi dati qui sotto o clicca su un'icona per effettuare l'accesso:

Logo WordPress.com

Stai commentando usando il tuo account WordPress.com. Chiudi sessione / Modifica )

Foto Twitter

Stai commentando usando il tuo account Twitter. Chiudi sessione / Modifica )

Foto di Facebook

Stai commentando usando il tuo account Facebook. Chiudi sessione / Modifica )

Google+ photo

Stai commentando usando il tuo account Google+. Chiudi sessione / Modifica )

Connessione a %s...